X
تبلیغات
رایتل

تاریخ ایران , ادبیات ، سیاست ، جامعه و فرهنگ

حمله ی اعراب به ایران 1

ﺍﻧﮕﯿﺰﻩ ﻫﺎ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﻧﮕﯿﺰﻩ ﻭ ﻧﻘﻄﻪ ﺷﺮﻭﻉ ﺣﻤﻼ‌ﺕ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻣﻮﺭﺧﺎﻥ ﺩﻻ‌ﯾﻞ ﻣﺘﻌﺪﺩﯼ ﺭﺍ ﺫﮐﺮ ﮐﺮﺩﻩ‌ﺍﻧﺪ. * ﻫﻮﺭﺍﻧﯽ ﻭ ﺭﻭﺗﻮﻥ ﺩﻭﺭﻧﻤﺎﯼ ﮐﺴﺐ ﺛﺮﻭﺕ ﻭ ﺯﻣﯿﻦ ﺭﺍ ﯾﮏ ﺍﻧﮕﯿﺰﻩ ﻭ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩﺍﺕ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺭﺍ ﻧﻮﻉ ﺩﯾﮕﺮﯼ ﺍﺯ ﺍﻧﮕﯿﺰﻩ ﺫﮐﺮ ﻣﯽ‌ﮐﻨﻨﺪ.[۴] * ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﺴﯿﻦ ﺯﺭﯾﻨﮑﻮﺏ  ﺑﺎ ﺑﯿﺎﻥ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﻭ ﻓﻘﺮ ﺍﻋﺮﺍﺏ، ﺭﻭﺍﯾﺘﯽ ﻧﻘﻞ ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻮﻝ «ﮔﻨﺞ ﺧﺴﺮﻭﺍﻥ ﻭ ﻗﯿﺼﺮﺍﻥ» ﺭﺍ ﺑﻪ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺩﺍﺩﻩ ﺑﻮﺩ.[۵] * ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻫﻤﺎ ﮐﺎﺗﻮﺯﯾﺎﻥ  ﻧﻘﻄﻪ ﺷﺮﻭﻉ ﺟﻨﮓ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻥ، ﻗﯿﺎﻡ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﺍﺳﻼ‌ﻡ ﮔﺮﻭﯾﺪﻩٔ ﺑﯿﻦ ﺍﻟﻨﻬﺮﯾﻦ  ﺗﺤﺖِ ﮐﻨﺘﺮﻝ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻣﯽ‌ﺧﻮﺍﺳﺘﻨﺪ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺳﻠﻄﻪ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﺧﺎﺭﺝ ﮐﻨﻨﺪ. ﺳﺮﮐﻮﺏ ﺍﯾﻦ ﻗﯿﺎﻡ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺴﺘﺮﺩﻩ ﺷﺪﻥ ﻧﺰﺍﻉ ﻭ ﻭﺭﻭﺩ ﺗﻤﺎﻣﯽ‌ﺗﻮﺍﻧﺎﯾﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﺷﺪ. ﮐﺎﺗﻮﺯﯾﺎﻥ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﻘﺶ ﺍﯾﺪﻟﻮﮊﯼ ﺍﺳﻼ‌ﻣﯽ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺍﻧﺮﮊﯼ ﺑﺨﺸﯽ ﺑﻪ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻭ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮﺭﺩﻩ ﻣﺘﻤﺎﯾﻞ ﭘﺮﺭﻧﮓ ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ.[۶] * ﺗﻮﻣﺎﺱ ﻧﻮﺑﻞ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﻧﺠﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﯾﻮﺭﺵ ﻭ ﻏﺎﺭﺕ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻣﺮﺳﻮﻡ ﺑﻮﺩ، ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺍﺳﻼ‌ﻡ ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺭﺍ ﻣﯿﺎﻥ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﻣﻤﻨﻮﻉ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ، ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﺭﻭﺯﻧﻪ ﺟﺪﯾﺪﯼ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﺮﻭﺯ ﺍﯾﻦ ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺳﻨﺘﯽ ﻧﯿﺎﺯ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﻭ ﺍﯾﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﮔﺮﯼ  ﺁﻧﻬﺎ ﻣﯽ‌ﺑﺎﺷﺪ.[۳۹] * ﺯﺭﯾﻨﮑﻮﺏ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺭﺳﺎﻝ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ‌ﻫﺎﯼ ﺧﺎﺭﺝ ﺍﺯ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎﻥ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺷﺪﻥ ﻧﺰﺍﻉ‌ﻫﺎﯼ ﺩﺍﺧﻠﯽ ﺩﺭ ﺩﺭﻭﻥ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻣﯽ‌ﺷﺪ.[۷] * ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮﺭﺧﯿﻦ ﻇﻬﻮﺭ ﻭ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺍﺳﻼ‌ﻡ ﺭﺍ ﺍﺟﺰﺍﯼ ﯾﮏ ﻓﺮﺍﯾﻨﺪ ﺩﯾﺪﻩ ﮐﻪ ﺧﻮﺩ ﻧﺎﺷﯽ ﺍﺯ ﺗﻐﯿﯿﺮﺍﺕ ﺁﺏ ﻭ ﻫﻮﺍﯾﯽ  ﻭ ﺍﻓﻮﻝ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺁﺏ  ﺩﺭ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎﻥ ﻣﯽ‌ﺑﺎﺷﺪ. ﺩﯾﺪﮔﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﻭﯾﻠﯿﺎﻡ ﻣﻮﻧﺘﮕﻤﺮﯼ ﻭﺍﺕ  ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﺷﻮﺍﻫﺪ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺁﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺭﺩ.[۴۰] [۴۱] * ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺩﻭﮐﺮ ﻭ ﺳﭙﯿﻠﻮﮔﻞ ﻓﺮﺿﯿﻪ ﺩﯾﮕﺮ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﻣﮑﻪ  ﻣﯽ‌ﺧﻮﺍﺳﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺒﮑﻪ ﺗﺠﺎﺭﯼ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺑﺪﻫﻨﺪ.[۴۱] * ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﭘﯿﺘﺮ ﻭﯾﻠﯿﺎﻡ ﺁﻭﺭﯼ ﻫﺪﻑ ﺍﻭﻟﯿﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﺑﺮﻗﺮﺍﺭﯼ ﺍﻣﻨﯿﺖ ﺩﺭ ﻣﺴﯿﺮﻫﺎﯼ ﺗﺠﺎﺭﯼ ﻭ ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﯽ ﺩﺭ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎﻥ ﺑﻮﺩ. ﺩﺭ ﺣﯿﻦ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺍﯾﻦ ﮐﺎﺭ، ﺟﻨﮓ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺁﺏ، ﭼﺮﺍﮔﺎﻩ‌ﻫﺎ ﻭ ﺷﺘﺮﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﻨﮕﯽ ﺑﯿﻦ‌ﺍﻟﻤﻠﻠﯽ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﭘﯿﺪﺍ ﮐﺮﺩ. ﻭﯾﻠﯿﺎﻡ ﺁﻭﺭﯼ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﭘﺎﻥ‌ﻋﺮﺑﯿﺴﻢ  ﻣﯽ‌ﺩﺍﻧﺪ.[۸] ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺍﻕ ﻭ ﻓﺘﺢ ﺣﯿﺮﻩ (۶۳۳) ﻧﻘﺸﻪ ﺟﺰﯾﯿﺎﺕ ﻣﺴﯿﺮ ﻓﺘﻮﺣﺎﺕ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻭﻟﯿﺪ  ﺩﺭ ﺑﯿﻦ ﺍﻟﻨﻬﺮﯾﻦ. ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺍﺑﻮﺑﮑﺮ  ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺍﺯ ﺧﻠﻔﺎﯼ ﺭﺍﺷﺪﯾﻦ ، ﺑﻪ ﺟﻨﮓ‌ﻫﺎﯼ ﺍﺭﺗﺪﺍﺩ  ﭘﺎﯾﺎﻥ ﺩﺍﺩ. ﺩﺭ ﻣﺤﺮﻡ ﺳﺎﻝ ﺩﻭﺍﺯﺩﻫﻢ ﻫﺠﺮﯼ ﻗﻤﺮﯼ  ﻣﻘﺎﺭﻥ ﺑﺎ۶۳۳ ﻣﯿﻼ‌ﺩﯼ  ﺧﺎﻟﺪ ﭘﺴﺮ ﻭﻟﯿﺪ  ﺭﺍ ﻣﺄﻣﻮﺭ ﺭﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻋﺮﺍﻕ ﺳﺎﺧﺖ. ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺯﺭﯾﻦ ﮐﻮﺏ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﺍﻧﺪﯾﺸﻪٔ ﻓﺘﺢ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺟﻨﮓ ﻣﻨﻈﻢ ﺑﺎ ﺩﻭﻟﺖ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺑﯿﺸﮏ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻧﻤﯽ‌ﮔﺬﺷﺖ ﻟﯿﮑﻦ ﺍﯾﻦ ﺍﻣﺮ ﻧﺘﯿﺠﻪ‌ﺍﯼ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺭﻓﺘﻪ ﺭﻓﺘﻪ ﺍﺯ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺩﺭ ﺣﺪﻭﺩ ﻓﺮﺍﺕ  ﻭﻋﺮﺍﻕ  ﺑﻪ ﺣﺼﻮﻝ ﭘﯿﻮﺳﺖ.[۴۲]  ﺩﺭ ﺁﻥ ﺍﻭﻗﺎﺕ ﺍﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ ﺣﺎﺭﺛﻪ ﺍﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ  ﺑﻪ ﺍﺟﺎﺯﻩٔ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺣﺪﻭﺩ ﺑﻮﺩ، ﺑﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﭘﯿﻮﺳﺖ. ﭼﻮﻥ ﺍﯾﻦ ﺍﺧﺒﺎﺭ ﺑﻪ «ﻫﺮﻣﺰ» ﻣﺮﺯﺑﺎﻥِ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺁﻥ ﺍﻃﺮﺍﻑ ﺭﺳﯿﺪ، ﻭﻗﺎﯾﻊ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺩﺭﺑﺎﺭ ﺍﻃﻼ‌ﻉ ﺩﺍﺩﻩ، ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺩﺷﻤﻦ ﺷﺘﺎﻓﺖ. ﺩﺭ ﺣﻔﯿﺮ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﻬﻢ ﺳﺮﺣﺪﯼ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻧﺰﺩﯾﮏ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎﺭﺱ  ﺑﻮﺩ، ﺟﻨﮕﯽ ﻭﺍﻗﻊ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺯﻧﺠﯿﺮ  ﺍﺳﺖ. «ﻫﺮﻣﺰ» ﺩﺭ ﻣﺒﺎﺭﺯﻩ ﺑﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﭘﺴﺮ ﻭﻟﯿﺪ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪ ﻭ ﺑﺮ ﻟﺸﮑﺮ ﺍﻭ ﺷﮑﺴﺖ ﻭﺍﺭﺩ ﺁﻣﺪ.[۴۳]  ﺳﭙﺲﺟﻨﮓ ﺭﻭﺩﺧﺎﻧﻪ  ﯾﺎ ﺟﻨﮓ ﻣﺬﺍﺭ ﺑﯿﻦ ﺳﭙﺎﻩ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻭﻟﯿﺪ ﻭ ﺳﭙﺎﻩ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻭ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﮐﺎﺭﻥ ﭘﺴﺮ ﻗﺮﯾﺎﻧﺲ، ﺩﺭ ﻣﺤﻠﯽ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﻣﺬﺍﺭ ﺩﺭ ﻧﺰﺩﯾﮑﯽ ﺗﻼ‌ﻗﯽ ﺩﻭ ﺭﻭﺩ ﺩﺟﻠﻪ  ﻭﻓﺮﺍﺕ  ﺭﺥ ﺩﺍﺩﻩ‌ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﮐﺮﺳﯽ ﻭﻻ‌ﯾﺖ ﻣﯿﺴﺎﻥ  ﺑﺸﻤﺎﺭ ﻣﯽ‌ﺁﻣﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻣﺤﻞ ﮐﻮﺓﺍﻟﻌﻤﺎﺭﻩٔ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﻭﺍﻗﻊ ﺑﻮﺩ. ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮﺭﺩﻧﺪ.[۴۴]  ﺧﺎﻟﺪ ﺍﺯ ﻣﺬﺍﺭ ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺐ ﺍﺳﺘﺎﻥ ﮐﺴﮑﺮ ﺭﻓﺖ ﻭ ﺩﺭ ﻣﺤﻠﯽ ﺑﻨﺎﻡ ﻭﻟﺠﻪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻧﺰﺩﯾﮑﯽ ﻭﺍﺳﻂ ﺑﻮﺩ ﺑﺎ ﺩﺳﺘﻪ‌ﺍﯼ ﺍﺯ ﺳﭙﺎﻫﯿﺎﻥ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ"ﺍﻧﺪﺭﺯﮔﺮ" ﺑﺮﺧﻮﺭﺩ. ﺟﻨﮕﯽ ﻣﻮﺳﻮﻡ ﺑﻪﺟﻨﮓ ﻭﻟﺠﻪ  ﺩﺭﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﻋﻼ‌ﻭﻩ ﺑﺮ ﻟﺸﮑﺮﯾﺎﻥ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻋﺪﻩ‌ﺍﯼ ﺍﺯ ﺍﻋﺮﺍﺏﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻭﺍﺋﻞ  ﮐﻪ ﺩﺭ ﺑﺤﺮﯾﻦ  ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺟﻨﮕﯿﺪﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ، ﺑﺨﺼﻮﺹ ﺍﺯ "ﺑﻨﯽ ﻋﺠﻞ" ﮐﻪ ﺩﯾﻦ ﻧﺼﺎﺭﯼ  ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ، ﺑﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻨﺪ. ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺑﺎ ﺗﻠﻔﺎﺕ ﺯﯾﺎﺩ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮﺭﺩﻧﺪ.[۴۵] ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺩﺭ "ﺍﻟﯿﺲ" ﻭﺍﻗﻊ ﺩﺭ ﺳﺎﺣﻞ ﺭﻭﺩ ﻓﺮﺍﺕ ، ﺟﻨﮕﯽ ﺑﻨﺎﻡ ﺟﻨﮓ ﺍﻟﯿﺲ  ﺭﺥ ﺩﺍﺩ. ﭼﻮﻥ ﻓﺘﺢ ﻧﺼﯿﺐ ﺧﺎﻟﺪ ﺷﺪ، ﺧﺎﻟﺪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺣﯿﺮﻩ  ﮔﺸﺖ. ﻣﺮﺯﺑﺎﻥ ﺁﻧﺤﺪﻭﺩ، ﺁﺯﺍﺩﺑﻪ  ﺑﺪﻭﻥ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺍﻗﺪﺍﻡ ﺑﺠﻨﮓ ﮐﻨﺪ، ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻟﺸﮑﺮ ﻋﺮﺏ  ﻓﺮﺍﺭ ﺍﺧﺘﯿﺎﺭ ﮐﺮﺩ. ﻭ ﭘﯿﺮﻭﺯﯼ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻟﺸﮑﺮ ﺧﺎﻟﺪ ﺷﺪ. ﺩﺭﺟﻨﮓ ﺍﻧﺒﺎﺭ  ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺮﺯﺍﺩ  ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻩٔ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺷﻬﺮ ﻣﺠﺒﻮﺭ ﺑﻪ ﺻﻠﺢ ﺷﺪ. ﺳﺎﻝ ﺑﻌﺪ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۶۳۴ ﻣﯿﻼ‌ﺩﯼ ، ﺍﺑﻮﺑﮑﺮ ، ﺧﺎﻟﺪ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻧﺼﻒ ﻟﺸﮑﺮﺵ ﻣﺄﻣﻮﺭ ﺷﺎﻡ  ﺳﺎﺧﺖ ﻭ ﻧﺼﻒ ﺩﯾﮕﺮ ﻟﺸﮑﺮ ﺩﺭ ﻋﺮﺍﻕ  ﺗﺤﺖ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽﺍﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ ﺣﺎﺭﺛﻪ ﺍﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ  ﺑﺎﻗﯽ‌ﻣﺎﻧﺪ. ﺍﺑﻮﺑﮑﺮ  ﻫﻢ ﺩﺭ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺎﻝ ﻓﻮﺕ ﮐﺮﺩ ﻭ ﻋﻤﺮ  ﺑﺮﺟﺎﯾﺶ ﻧﺸﺴﺖ. ﻋﻤﺮ  ﻣﺠﺪﺩﺍً "ﺍﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ ﺣﺎﺭﺛﻪ ﺍﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ" ﺭﺍ ﮐﻪ ﮐﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﺑﯿﻤﺎﺭﯼ ﺍﺑﻮﺑﮑﺮ ﺑﻪ ﻣﺪﯾﻨﻪ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮﺩ، ﺑﺎ ﺍﺑﻮﻋﺒﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮﺩ ﺛﻘﻔﯽ  ﻭ ﮔﺮﻭﻫﯽ ﺩﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﺮﺍﻕ ﺑﺎﺯ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩ. "ﺍﻟﻤﺜﻨﯽ" ﺑﻪ ﺣﯿﺮﻩ  ﺁﻣﺪ ﻭ ﭘﺲ ﺍﺯ ﯾﮏ ﻣﺎﻩﺍﺑﻮﻋﺒﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮﺩ ﺛﻘﻔﯽ  ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺍﻭ ﭘﯿﻮﺳﺖ. ﺭﯾﭽﺎﺭﺩ ﻓﺮﺍﯼ  ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﻧﮕﯿﺰﻩ ﺍﻭﻟﯿﻪ ﺣﻤﻠﻪ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﻋﺮﺍﻕ ﻓﺘﺢ ﻭ ﯾﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﺮﺩﻥ ﻧﺒﻮﺩﻩ ﺑﻠﮑﻪ ﮐﺴﺐ ﻏﻨﺎﯾﻢ ﺑﻮﺩﻩ‌ﺍﺳﺖ؛ ﻭ ﺍﻧﮕﯿﺰﻩ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺩﯾﻦ ﺍﺳﻼ‌ﻡ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﻃﻊ ﺑﻌﺪﯼ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽ‌ﺷﻮﺩ. ﭼﺸﻢ‌ﺍﻧﺪﺍﺯ ﮐﺴﺐ ﻏﻨﺎﯾﻢ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ ﺍﺯ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻋﺮﺍﻕ ﻭ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﺑﭙﯿﻮﻧﺪﻧﺪ. ﺍﻣﺎ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺍﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺩﺭﻭﻥ ﺷﻬﺮ ﺣﯿﺮﻩ  ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻘﯿﺪﻩ ﻓﺮﺍﯼ ﺩﻓﺎﻉ ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﻧﻪ ﻃﺮﻓﺪﺍﺭﯼ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﺯ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ. ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺧﻼ‌ﻓﺖ ﻋﻤﺮ  ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﻟﺸﮑﺮﯼ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﺩﺭ ﺟﻨﮓ ﭘﻞ  ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ ﺷﮑﺴﺖ ﺩﺍﺩﻩ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ﺑﻌﺪ ﺣﯿﺮﻩ ﺭﺍ ﻣﺠﺪﺩﺍً ﺑﺎﺯﭘﺲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ.[۹] ﺟﻨﮓ ﻗﺎﺩﺳﯿﻪ (۶۳۶) ﻣﺤﻞ ﻧﺒﺮﺩ ﻗﺎﺩﺳﯿﻪ. ﺍﺭﺗﺶ ﻣﺴﻠﻤﺎﻥ (ﺭﻧﮓ ﻗﺮﻣﺰ) ﻭ ﺍﺭﺗﺶ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ (ﺭﻧﮓ ﺁﺑﯽ). ﻋﻤﺮ  ﻧﯿﺮﻭﯼ ﺟﺪﯾﺪﯼ ﺑﺮﺍﯼ ﯾﻮﺭﺵ ﺑﻪ ﻋﺮﺍﻕ ﺍﻋﺰﺍﻡ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺑﺎﺯﭘﺲ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺣﯿﺮﻩ ﺷﺪ.[۹]  ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺁﮔﺎﻫﯽ ﭘﯿﺪﺍ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﻟﺸﮑﺮ ﺳﻠﻄﻨﺘﯽ ﺭﺍ ﺗﺤﺖ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﺭﺳﺘﻢ ﻓﺮﺥ‌ﺯﺍﺩ  ﺑﻪ ﻧﺒﺮﺩ ﺑﺎ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩﻧﺪ (ﻧﺒﺮﺩ ﻗﺎﺩﺳﯿﻪ ). ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻣﯿﺰﺍﻥ ﻟﺸﮑﺮﯾﺎﻥ ﺩﻭ ﮔﺮﻭﻩ ﺁﺳﺎﻥ ﻧﯿﺴﺖ. ﺑﮕﻔﺘﻪ ﺭﯾﭽﺎﺭﺩ ﻓﺮﺍﯼ ﺍﺣﺘﻤﺎﻻ‌ً ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺍﺯ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﺍﻣﺎ ﻧﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺣﺪﯼ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﯽ‌ﻧﻮﯾﺴﻨﺪ. ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﭘﯿﺮﻭﺯ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺭﺳﺘﻢ ﻓﺮﺥ‌ﺯﺍﺩ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪ.[۹]  ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ ﺍﺯ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺩﺭ ﺟﻨﮓ ﻋﻠﯿﻪ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻮﺩﻧﺪ.[۴۶] ﻓﺘﺢ ﻋﺮﺍﻕ (۶۳۶-۶۳۸) ﭘﺲ ﺍﺯ ﻧﺒﺮﺩ ﻗﺎﺩﺳﯿﻪ  ﮐﻪ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺑﯿﻦ‌ﺍﻟﻨﻬﺮﯾﻦ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺍﺧﺘﯿﺎﺭ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﯽ‌ﺩﺍﺩ، ﺗﯿﺴﻔﻮﻥ  (ﻣﺪﺍﯾﻦ)، ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ، ﭘﺲ ﺍﺯ ﯾﮏ ﻣﺤﺎﺻﺮﻩ ﮐﻮﺗﺎﻩ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﻭ ﻏﺎﺭﺕ ﺷﺪ ﻭ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﺳﻮﻡ  ﺑﻪ ﺷﻤﺎﻝ ﺷﺮﻕ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻓﺮﺍﺭ ﮐﺮﺩ.[۱۰]  ﺑﮕﻔﺘﻪ ﺯﺭﯾﻨﮑﻮﺏ «ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﻤﮏ ﺭﺍ ﺍﺯ ﮐﺎﻓﻮﺭ ﻧﻤﯽ‌ﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ، ﻭ ﺗﻮﻓﯿﺮ ﺑﻬﺎﯼ ﺳﯿﻢ ﻭ ﺯﺭ ﺭﺍ ﻧﻤﯽ‌ﺩﺍﻧﺴﺘﻨﺪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻗﺼﺮﻫﺎﯼ ﺍﻓﺴﺎﻧﻪ ﺁﻣﯿﺰ ﺟﺰ ﻭﯾﺮﺍﻧﯽ ﻫﯿﭻ ﺑﺮﺟﺎﯼ ﻧﻨﻬﺎﺩﻧﺪ.» ﺍﯾﻦ ﻏﺎﺭﺕ ﻓﺎﺗﺤﺎﻥ ﺩﻧﺒﺎﻟﻪ ﻏﺎﺭﺕ ﻟﺸﮑﺮﯾﺎﻥ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﮔﺮﯾﺰ ﺑﻮﺩ.[۴۷] ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ‌ﻫﺎﯼ ﻣﺤﻠﯽ ﺩﺭ ﻋﺮﺍﻕ ﮐﻢ ﻭ ﮐﻮﺗﺎﻩ ﻣﺪﺕ ﺑﻮﺩ. ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺍﺯ ﺷﺒﻪ ﺟﺰﯾﺮﻩ  ﻋﺮﺑﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﺎﺻﻠﺨﯿﺰ ﻋﺮﺍﻕ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﮐﺮﺩﻧﺪ. ﺩﺭ ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻭﺿﻊ ﻣﯽ‌ﮐﺮﺩﻧﺪ ﺍﺯ ﻣﺎﻟﯿﺎﺕ ﺩﻭﺭﻩ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻮﺩ.[۹] ﻓﺘﺢ ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ (۶۳۸-۶۴۱) ﺍﺑﻮﺍﻟﻬﻮﻝ ﺑﺎﻟﺪﺍﺭ ﺍﺯ ﮐﺎﺥ ﺩﺍﺭﯾﻮﺵ ﮐﺒﯿﺮ  ﺩﺭﺷﻮﺵ ، ﻓﺘﺢ ﺷﺪﻩ ﺗﻮﺳﻂ ﺍﺑﻮﻣﻮﺳﯽ ﺍﺷﻌﺮﯼ  ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۶۴۱. ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺁﺭﺍﻣﯽ ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ  ﺭﺍ ﻓﺘﺢ ﮐﺮﺩﻧﺪ، ﮐﻪ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﻣﺤﻠﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮﯼ ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺩﯾﮕﺮ ﺑﯿﻦ ﺍﻟﻨﻬﺮﯾﻦ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩ.[۹]  ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۶۴۲ ﺳﻘﻮﻁ ﮐﺮﺩ.[۴۸] ﺟﻨﮓ ﻧﻬﺎﻭﻧﺪ (۶۴۲) ﺑﮕﻔﺘﻪ ﺍﻟﺘﻮﻥ ﺩﺍﻧﯿﻞ  ﻋﻤﺮ  ﻋﻼ‌ﻗﻪ‌ﺍﯼ ﺑﻪ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺟﻨﮓ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻓﻼ‌ﺕ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺑﺪﻫﺪ ﻧﺪﺍﺷﺖ.[۱۰]  ﺑﮕﻔﺘﻪ ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﺴﯿﻦ ﺯﺭﯾﻨﮑﻮﺏ  ﻓﺘﺢ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺩﻧﺒﺎﻝ ﮐﺮﺩﻥ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﮔﺰﯾﻨﻪ‌ﺍﯼ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺍﺟﺘﻨﺎﺏ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻮﺩ ﺯﯾﺮﺍ ﺗﺮﺱ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﻣﯽ‌ﺭﻓﺖ ﮐﻪ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﯾﺎ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﻣﺪﻋﯿﺎﻥ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺍﻭ ﻟﺸﮑﺮﯼ ﺗﺎﺯﻩ ﻧﻔﺲ ﺁﻣﺎﺩﻩ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﻋﺮﺍﻕ ﺭﺍ ﺑﺎﺯ ﭘﺲ ﺑﮕﯿﺮﺩ.[۴۹] ﺍﻟﺘﻮﻥ ﺩﻧﯿﻞ ﺍﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ ﺍﺯ ﺭﻫﺒﺮﺍﻥ ﻣﺤﻠﯽ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺍﺭﺗﺶ ﻋﻤﺮ ﺭﺍ ﺍﺫﯾﺖ ﻣﯽ‌ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﺑﻌﻼ‌ﻭﻩ ﺑﺮﺧﯽ ﺍﺯ ﻟﺸﮑﺮﯾﺎﻥ ﻋﻤﺮ ﺑﺪﻧﺒﺎﻝ ﮐﺴﺐ ﻏﻨﺎﯾﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮﺩﻧﺪ.[۱۰] ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۶۴۲ ﺁﺧﺮﯾﻦ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﻣﻨﺴﺠﻢِ ﺍﯾﺮﺍﻥِ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺩﺭ ﻧﻬﺎﻭﻧﺪ ﺭﺥ ﺩﺍﺩ ﮐﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻧﺒﺮﺩﯼ ﺧﻮﻧﯿﻦ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﭘﯿﺮﻭﺯ ﺷﺪﻧﺪ ﻭ ﻭﻻ‌ﯾﺖ ﻣﺎﺩ (ﯾﺎ ﻋﺮﺍﻕ ﻋﺠﻢ) ﺳﻘﻮﻁ ﮐﺮﺩ. ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﺑﻪ ﭘﺎﺭﺱ  ﺑﺎﺯﭘﺲ ﻧﺸﺴﺖ.[۴۸]  ﭘﺲ ﺍﺯ ﻧﺒﺮﺩ ﻧﻬﺎﻭﻧﺪ ، ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰﯼ  ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺭﺍ ﻧﺪﺍﺷﺖ، ﺍﮔﺮ ﭼﻪ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﻫﻨﻮﺯ ﺩﺭ ﺗﻼ‌ﺵ ﺑﺮﺍﯼ ﺟﻤﻊ‌ﺁﻭﺭﯼ ﺳﭙﺎﻩ ﺑﻮﺩ. ﺍﺯ ﻃﺮﻑ ﺩﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﻭﺭﻭﺩ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ، ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺑﻪ ﻟﺸﮑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﯽ‌ﭘﯿﻮﺳﺘﻨﺪ.[۱۴] ﻓﺘﺢ ﻓﻼ‌ﺕ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻗﻠﻌﻪ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺩﺭ ﺩﺭﺑﻨﺪ (ﺭﻭﺳﯿﻪ) . ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۶۴۳ ﺩﺭ ﺣﻤﻠﻪ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺳﻘﻮﻁ ﮐﺮﺩ. ﺑﺎ ﮐﺸﺘﻪ‌ﺷﺪﻥِ ﻋﻤﺮ  ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺍﺳﯿﺮﺍﻥ ﺑﻪ‌ﺑﺮﺩﮔﯽ‌ﮔﺮﻓﺘﻪ‌ﺷﺪﻩٔ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﭘﯿﺮﻭﺯ ، ﻭﻗﻔﻪ‌ﺍﯼ ﭼﻨﺪﺳﺎﻟﻪ ﺩﺭ ﻓﺘﻮﺣﺎﺕ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﭘﺪﯾﺪ ﺁﻣﺪ. ﺳﺮﺍﻧﺠﺎﻡ ﭘﺎﺭﺱ ﺑﻪ ﺳﺎﻝ ۶۵۰ ﻣﯿﻼ‌ﺩﯼ ﮔﺸﻮﺩﻩ ﺷﺪ. ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﮐﻪ ﻧﺘﻮﺍﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮﺩ ﮐﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﭘﯿﺶ ﺑﺮﺩ ﺑﻪ ﻭﻻ‌ﯾﺖ ﺷﺮﻗﯽ‌ﺗﺮ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﮔﺮﯾﺨﺖ. ﻣﺮﺯﺑﺎﻥ ﻣﺮﻭ  ﺣﻀﻮﺭ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﺭﺍ ﮔﺮﺍﻣﯽ ﻧﺪﺍﺷﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺻﺪﺩ ﺟﺎﻧﺶ ﺑﺮ ﺁﻣﺪ. ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﻣﺘﻮﺍﺭﯼ ﺷﺪ. ﻋﺎﻗﺒﺖ، ﭼﻨﺎﻥ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺍﺳﺖ ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﺩﺭﻣﺎﻧﺪﻩٔ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ، ﺑﻪ‌ﻧﺸﻨﺎﺱ، ﺑﺮ ﺩﺳﺖ ﺁﺳﯿﺎﺑﺎﻧﯽ ﺩﺭ ﻣﺮﻭ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪ؛ ﺑﻪ ﺳﺎﻝ ۶۵۱ ﻣﯿﻼ‌ﺩﯼ.[۱۱]  ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﻥ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺳﻘﻮﻁ ﮐﺎﻣﻞ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﺑﻮﺩ.[۵۰] ﻓﺘﻮﺣﺎﺕ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺷﺮﻕ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﯾﺎﻓﺖ. ﻭﻻ‌ﯾﺖ‌ﻫﺎﯼ ﺷﺮﻗﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ  ﻭ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﻫﻢ ﺳﻘﻮﻁ ﮐﺮﺩﻧﺪ. ﺑﺎ ﺍﯾﻦ ﺣﺎﻝ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﻏﺮﺑﯽ ﻃﺒﺮﺳﺘﺎﻥ ﻭ ﻧﯿﺰ ﮐﻞ ﻭﻻ‌ﯾﺖ ﮔﯿﻼ‌ﻥ ﺗﺎ ﯾﮑﯽ ﺩﻭ ﺳﺪﻩ ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺩﺭ ﻧﯿﺎﻣﺪ ﻭ ﺍﻓﺮﺍﺩﯼ ﺍﺯ ﺍﺷﺮﺍﻑ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺩﺭ ﺁﻧﺠﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﯽ‌ﮐﺮﺩﻧﺪ. ﺑﺎﻗﯽ‌ﻣﺎﻧﺪﻩٔ ﺧﺎﻧﺪﺍﻥ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﺑﻪ ﭼﯿﻦ ﮔﺮﯾﺨﺘﻨﺪ. ﺍﻣﭙﺮﺍﻃﻮﺭ ﭼﯿﻦ ﻣﺮ ﺍﯾﺸﺎﻥ ﺭﺍ ﮔﺮﺍﻣﯽ ﺩﺍﺷﺖ ﻭ ﺩﻭﻟﺖ ﺩﺭ ﺗﺒﻌﯿﺪ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺭﺳﻤﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺖ. ﮐﻮﺷﺶ‌ﻫﺎﯼ ﭘﺴﺮﺍﻥ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﺩﺭ ﺑﺎﺯﭘﺲ‌ﮔﯿﺮﯼ ﻣﻠﮏِ ﭘﺪﺭﯼ ﺭﺍﻩ ﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﻧﺒﺮﺩ. ﺟﻤﻠﮕﯽ ﺩﺭ ﭼﯿﻦ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎﺭ ﺷﺪﻧﺪ، ﺁﺗﺸﮑﺪﻩ‌ﻫﺎ ﺑﺮ ﺁﻭﺭﺩﻧﺪ ﻭ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺩﺭ ﻏﺮﺑﺖ ﺑﻤﺮﺩﻧﺪ. ﮔﻮﺭﻫﺎﯼ ﺷﻤﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﺍﯾﺸﺎﻥ ﻭ ﺩﯾﮕﺮ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﺩﺭ ﭼﯿﻦ ﺑﺎﻗﯽ‌ﺍﺳﺖ.[۵۱] ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺍﻣﻮﯾﺎﻥ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺍﺯ ﺁﻣﻮﺩﺭﯾﺎ  ﻓﺮﺍﺗﺮ ﺭﻓﺘﻪ ﻭ ﻭﺍﺭﺩ ﮐﻮﻩ‌ﻫﺎﯼ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺷﺪﻧﺪ.[۲۰] ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ‌ﻫﺎﯼ ﻣﺤﻠّﯽ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺗﺴﻠﻂ ﺍﻋﺮﺍﺏﻭﯾﺮﺍﯾﺶ ﻓﺎﺗﺤﺎﻥ، ﮔﺮﯾﺨﺘﮑﺎﻥ ﺭﺍ ﭘﯽ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ؛ ﮐﺸﺘﺎﺭ ﺑﯿﺸﻤﺎﺭ ﻭ ﺗﺎﺭﺍﺝ ﮔﯿﺮﯼ ﺑﺎﻧﺪﺍﺯﻩ‌ﺍﯼ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺳﯿﺼﺪ ﻫﺰﺍﺭ ﺯﻥ ﻭ ﺩﺧﺘﺮ ﺑﻪ ﺑﻨﺪ ﮐﺸﯿﺪﻩ ﺷﺪﻧﺪ. ﺷﺼﺖ ﻫﺰﺍﺭ ﺗﻦ ﺍﺯ ﺁﻧﺎﻥ ﺑﻪ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﻧﻬﺼﺪ ﺑﺎﺭ ﺷﺘﺮﯼ ﺯﺭ ﻭ ﺳﯿﻢ ﺑﺎﺑﺖ ﺧﻤﺲ ﺑﻪ ﺩﺍﺭﺍﻟﺨﻼ‌ﻓﻪ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩﻩ ﺷﺪﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺑﺎﺯﺍﺭﻫﺎﯼ ﺑﺮﺩﻩ ﻓﺮﻭﺷﯽ ﺍﺳﻼ‌ﻣﯽ ﺑﻪ ﻓﺮﻭﺵ ﺭﺳﯿﺪﻧﺪ ؛ ﺑﺎ ﺯﻧﺎﻥ ﺩﺭ ﺑﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﺖ ﻫﻤﺨﻮﺍﺑﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﻭ ﻓﺮﺯﻧﺪﺍﻥ ﭘﺪﺭ ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪٔ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺑﺮ ﺟﺎﯼ ﻧﻬﺎﺩﻧﺪ.[۵۲] ﺧﻼ‌ﻓﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎﺏﺧﻼ‌ﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﻦ ﻋﻔﺎﻥﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺍﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐﻧﻮﺷﺘﺎﺭ ﺍﺻﻠﯽ: ﺷﻮﺭﺵ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺧﻼ‌ﻓﺖ ﻋﻠﯽ ﻧﻮﺷﺘﺎﺭ ﺍﺻﻠﯽ: ﺗﻮﺭﺍﻥ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﻃﺒﺮﯼ ﻋﺮﺑﻬﺎ ﺩﺭ ۲۳ﻕ/۶۴۴ﻡ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﺣﮑَﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮﻭ ﺗﻐﻠﺒﯽ ﺑﻪ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭ ﺧﻼ‌ﻓﺖ ﻋﻤﺮ، ﻣﮑﺮﺍﻥ ﺩﺭ ﻫﻤﺴﺎﯾﮕﯽ ﺗﻮﺭﺍﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﮔﺸﻮﺩﻧﺪ؛ ﺍﻣﺎ ﺑﻪ ﺩﺳﺘﻮﺭ ﻋﻤﺮ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﭘﯿﺶ‌ﺗﺮ ﻧﺮﺍﻧﺪﻧﺪ؛ ﺗﺎ ﺁﻧﮑﻪ ﺩﺭ ﺍﻭﺍﺧﺮ ﺳﺎﻝ ۳۸ ﻭ ﺍﻭﺍﯾﻞ ۳۹ﻩ. ﻕ/۶۵۸ﻡ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺧﻼ‌ﻓﺖ ﻋﻠﯽ، ﺣﺎﺭﺙ ﺑﻦ ﻣﺮﻩٔ ﻋﺒﺪﯼ ﺩﺍﻭﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﻭ ﺑﺎ ﺍﺟﺎﺯﻩ ﻋﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﮔﺮﻭﻫﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺩﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻏﻨﺎﯾﻢ، ﺩﺭ ﺁﻥ ﺳﻮﯼ ﻣﮑﺮﺍﻥ (ﺗﻮﺭﺍﻥ) ﺑﻪ ﺗﺎﺧﺖ ﻭ ﺗﺎﺯ ﭘﺮﺩﺍﺧﺖ.[۵۳] ﺩﺭ ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﻟﻬﺎﯼ ۴۱-۳۵ ﻫﺠﺮﯼ/۶۱-۶۵۶ ﻣﯿﻼ‌ﺩﯼ، ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺟﻨﮕﻬﺎﯼ ﺩﺍﺧﻠﯽ ﺑﻮﺩﻧﺪ، ﺍﮐﺜﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺍﺯ ﮐﻨﺘﺮﻝ ﺍﻣﭙﺮﺍﻃﻮﺭﯼ ﻋﺮﺏ  ﺧﺎﺭﺝ ﺷﺪ. ﺣﺘﯽ ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺗﻼ‌ﺷﻬﺎﯾﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﺎﺯﯾﺎﺑﯽ ﺣﮑﻮﻣﺘﺸﺎﻥ ﺩﺭ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﻃﺨﺎﺭﺳﺘﺎﻥ ﻭ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮﺭ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺩﺍﺩﻧﺪ. ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﺑﺎ ﺗﮑﯿﻪ ﺑﺮ ﺧﺮﺍﺝ ﻭ ﻣﺎﻟﯿﺎﺕ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪﻧﺪ ﺩﻭﺑﺎﺭﻩ ﮐﻨﺘﺮﻝ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺁﺷﻮﺏ ﺯﺩﻩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺩﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻭ ﺷﻮﺭﺷﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺍﻟﯿﺎﻥ ﻭ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺗﺤﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﺨﻮﺍﺑﺎﻧﻨﺪ. ﻫﭙﺘﺎﻟﯿﺎﻥ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﺑﺎﺩﻏﯿﺲ، ﻫﺮﺍﺕ ﻭ ﻓﺴﺎﻧﺞ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪﺍﻫﺎﻟﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮﺭ  ﺍﺯ ﺩﺍﺩﻥ ﻣﺎﻟﯿﺎﺕ ﺑﻪ ﺣﺎﮐﻤﺎﻥ ﻋﺮﺏ ﺳﺮ ﺑﺎﺯ ﺯﺩﻧﺪ. ﻣﺮﺩﻡ ﺷﻬﺮ ﺯﺭﻧﮓ ﻫﻢ ﻣﻘﺮ ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺳﺮﻧﮕﻮﻥ ﮐﺮﺩﻧﺪ. ﺍﺯ ﻃﺮﻓﯽ ﺩﯾﮕﺮ ﺑﺪﻭﯾﺎﻥ ﻋﺮﺏ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﺣﻤﻠﻪ ﺑﺮﺩﻩ ﻭ ﺁﻧﺠﺎ ﺭﺍ ﺗﺼﺮﻑ ﮐﺮﺩﻧﺪ. ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۳۶ ﻫﺠﺮﯼ/۷-۶۵۶ ﻣﯿﻼ‌ﺩﯼ، ﻓﺮﻣﺎﻧﻬﺎﯼ ﻋﻠﯽ ﺑﻪ ﺍﺷﺨﺎﺹ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﺤﻠﯽ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮﺩﺍﺩﻥ ﺧﺮﺍﺝ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﻮﯾﻪ ﻣﺮﺯﺑﺎﻥ ﻣﺮﻭ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮﻭﺯ ﺷﻮﺭﺷﻬﺎﯾﯽ ﺩﺭ ﺷﺮﻕ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﻠﯽ ﮔﺮﺩﯾﺪ ﻭ ﺗﺎ ﻣﺮﮒ ﻋﻠﯽ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﺩﺍﺷﺖ.[۵۴] ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺟﻨﮓ ﺻﻔﯿﻦ، ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺷﻮﺭﺷﻬﺎﯼ ﺧﻮﺍﺭﺝ ﺩﺭ ﻋﺮﺍﻕ ﻭ ﻓﺎﺭﺱ ﺑﻮﺩ، ﻣﺮﺩﻣﺎﻥ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﺒﺎﻝ، ﻓﺎﺭﺱ ﻭ ﮐﺮﻣﺎﻥ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۳۹ ﻫﺠﺮﯼ/۶۵۹ ﻣﯿﻼ‌ﺩﯼ ﺍﺯ ﺩﺍﺩﻥ ﻣﺎﻟﯿﺎﺕ ﺳﺮﺑﺎﺯ ﺯﺩﻩ ﻭ ﺷﺮﻭﻉ ﺑﻪ ﺷﻮﺭﺵ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺭﻭﺯ ﺑﻪ ﺭﻭﺯ ﺷﺪﺕ ﻣﯽ‌ﯾﺎﻓﺖ ﻭ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺎﻣﻮﺭﯾﻦ ﺟﻤﻊ ﺁﻭﺭﯼ ﻣﺎﻟﯿﺎﺕ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﺧﻮﺩ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﺭﺍﻧﺪﻧﺪ. ﺯﯾﺎﺩ ﺑﻦ ﺍﺑﯿﻪ  ﺑﺮﺍﯼ ﺳﺮﮐﻮﺏ ﺷﻮﺭﺷﻬﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩﻩ ﺷﺪ ﻭ ﺗﻮﺍﻧﺴﺖ ﺷﻮﺭﺵ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺻﻄﺨﺮ ﺭﺍ ﺳﺮﮐﻮﺏ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﻓﺎﺭﺱ ﻭ ﮐﺮﻣﺎﻥ ﺭﺍ ﺁﺭﺍﻡ ﮐﻨﺪ. ﻋﻠﯽ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﯿﺮﻭﯾﯽ ﮐﻤﮑﯽ ﺑﻪ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮﺭ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩ ﺗﺎ ﺷﻮﺭﺵ ﺁﻧﺠﺎ ﺭﺍ ﻧﯿﺰ ﺁﺭﺍﻡ ﮐﻨﺪ.[۵۴] ﺧﻼ‌ﻓﺖ ﺑﻨﯽ ﺍﻣﯿﻪﻓﻨﻮﻥ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﯼ ﻫﺎﯼ ﻧﻈﺎﻣﯽﻭﯾﺮﺍﯾﺶ ﻓﻨﻮﻥ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﯼ ﻫﺎﯼ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥﻓﻨﻮﻥ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﯼ ﻫﺎﯼ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺍﻋﺮﺍﺏﺩﻻ‌ﯾﻞ ﺳﻘﻮﻁ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥﻭﯾﺮﺍﯾﺶ ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﯾﮏ ﺩﻫﻪ، ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ‌ﻫﺎﯼ ﻭﺳﯿﻌﯽ ﺍﺯ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺭﻭﻡ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ. ﺁﻧﭽﻪ ﺑﯿﺶ ﺍﺯ ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺷﮕﻔﺘﯽ ﻣﺤﻘﻘﺎﻥ ﻏﺮﺑﯽ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎﺕ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻣﯽ‌ﺍﻧﮕﯿﺰﺩ ﺳﺮﻋﺖ ﻭ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ؛ ﺳﻨﺖ ﺍﺳﻼ‌ﻣﯽ ﺁﻥ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻧﻪ‌ﺍﯼ ﺍﺯ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺍﺩﻋﺎﯼ ﺍﺳﻼ‌ﻡ ﻭ ﻫﺪﺍﯾﺖ ﺧﺪﺍ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮﺩﻩ‌ﺍﻧﺪ.[۵۵]  ﻣﻮﺭﺧﯿﻦ ﺩﻻ‌ﯾﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﯼ ﺳﻘﻮﻁ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﺑﯿﺎﻥ ﮐﺮﺩﻩ‌ﺍﻧﺪ: * ﺑﮕﻔﺘﻪ ﻣﻮﺭﻭﻧﯽ ﺩﻻ‌ﯾﻞ ﺳﻘﻮﻁ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﺍﺯ ﻧﺰﺍﻉ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻭ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ، ﻓﻘﺪﺍﻥ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﺮﺩﻣﯽ، ﻧﺰﺍﻉ ﻣﯿﺎﻥ ﺍﺷﺮﺍﻑ، ﺑﯽ ﺛﺒﺎﺗﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ، ﻭ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺟﻨﮓ‌ﻫﺎﯼ ﺍﺧﯿﺮ ﻃﻮﻻ‌ﻧﯽ ﻭ ﻧﺎﻣﻮﻓﻖ ﺑﺎ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﺭﻭﻡ ﺷﺮﻗﯽ .[۱۲] * ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻫﻤﺎ ﮐﺎﺗﻮﺯﯾﺎﻥ  ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺑﻪ ﮐﺮﺍﺕ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻩ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺯﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺩﺍﺧﻠﯽ ﻭ ﯾﺎ ﺧﺎﺭﺟﯽ ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻣﯽ‌ﺷﻮﺩ ﺟﺎﻣﻌﻪ - ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ‌ً ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺍﺳﺖ - ﺍﺯ ﺳﻘﻮﻁ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﯾﺎ ﺧﻨﺜﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ‌ﻣﺎﻧﺪ. [۶]  ﻫﻤﺎ ﮐﺎﺗﻮﺯﯾﺎﻥ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺧﻮﺩﺷﺎﻥ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮﻭﺍﯾﺎﻥ ﻇﺎﻟﻢ ﻭ ﻧﺎﺗﻮﺍﻥ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺯﯾﺮ ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ؛ ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎﻥ ﺩﺭ ﺟﻨﮓ‌ﻫﺎﯼ ﻗﺎﺩﺳﯿﻪ ﻭ ﻧﻬﺮﻭﺍﻥ ﺧﯿﻠﯽ ﺿﻌﯿﻒ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺣﺘﯽ ﺳﺮﺍﻥ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻭ ﺷﻬﺮﯼ ﯾﺰﺩﮔﺮﺩ ﻫﻢ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺗﻨﻬﺎ ﮔﺬﺍﺷﺘﻨﺪ.[۵۶] * ﻫﻮﺭﺍﻧﯽ ﻭ ﺭﻭﺗﻮﻥ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺩﻻ‌ﯾﻞ ﺿﻌﯿﻒ ﺷﺪﻥ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺍﺯ ﺍﭘﯿﺪﻣﯽ ﻃﺎﻋﻮﻥ[۴]  ﻭ ﺭﯾﭽﺎﺭﺩ ﻓﺮﺍﯼ  ﺍﺯ ﺁﺷﻔﺘﮕﯽ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﺗﺨﺖ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﯽ ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻡ ﻣﯽ‌ﺑﺮﻧﺪ.[۹] * ﺁﻥ ﻟﻤﺒﺘﻮﻥ  ﺑﺨﺸﯽ ﺍﺯ ﺩﻟﯿﻞ ﺳﺮﻋﺖ ﻓﺘﻮﺣﺎﺕ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺍﯾﺪﻭﻟﻮﮊﯼ ﺍﺳﻼ‌ﻡ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽ‌ﺩﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﻮﺩﻩ ﻣﺮﺩﻡ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻃﺒﻘﻪ ﭘﺎﯾﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﺭﻫﺎ ﻣﯽ‌ﮐﺮﺩ.[۵۷] * ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﺴﯿﻦ ﺯﺭﯾﻨﮑﻮﺏ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺩﯾﮕﺮ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺍﺧﺘﻼ‌ﻓﺎﺕ ﻣﯿﺎﻥ ﻃﺒﻘﺎﺕ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻭ ﻋﺪﻡ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﻣﯿﺎﻥ ﺁﻧﻬﺎ، ﺑﺎﻭﺭ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺑﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻭ ﭘﺬﯾﺮﺵ ﺷﮑﺴﺖ، ﻭﺟﻮﺩ ﭘﯿﺮﻭﺍﻥ ﻓﺮﻗﻪ‌ﻫﺎﯼ ﻏﯿﺮﺍﺭﺗﺪﮐﺲ ﻭ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎﻥ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺩﻓﺎﻉ ﺍﺯ ﻣﻌﺎﺑﺪ ﺁﺗﺶ ﻭ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﻩ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺍﺧﻼ‌ﻝ ﺍﯾﺠﺎﺩ ﻣﯽ‌ﮐﺮﺩﻧﺪ، ﺗﻨﻔﺮ ﻣﺮﺩﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻃﻤﻊ ﻭ ﻓﺴﺎﺩ ﻣﻮﺑﺪﺍﻥ ﻭ ﺩﺧﺎﻟﺖ‌ﻫﺎﯼ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ ﺳﯿﺎﺳﺖ، ﺟﻨﮓ‌ﻫﺎﯼ ﺑﯽ‌ﻫﺪﻑ ﺧﺴﺮﻭ ﺩﻭﻡ  ﻭ ﺗﻀﻌﯿﻒ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﯼ ﻭ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺩﻭﻟﺖ، ﻭ ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﻭﺭﺷﮑﺴﺘﮕﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻭ ﺭﻭﺣﺎﻧﯽ ﻃﺒﻘﻪ ﺣﺎﮐﻤﻪ.[۵] * ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪٔ ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﺴﯿﻦ ﺯﺭﯾﻦ‌ﮐﻮﺏ  ﺩﺭ ﭘﺎﯾﺎﻥِ ﺳﻠﻄﻨﺖِ ﻧﻮﺷﺮﻭﺍﻥ، ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭﺿﻌﯽ ﺳﺨﺖ ﻣﺘﺰﻟﺰﻝ ﺩﺍﺷﺘﻪ‌ﺍﺳﺖ. ﺳﭙﺎﻩ ﯾﺎﻏﯽ ﺑﻮﺩﻩ‌ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﻮﺑﺪﺍﻥ ﻗﺪﺭﺕ ﻭ ﻧﻔﻮﺫ ﭘﯿﺪﺍ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺭﯾﺎ ﻭ ﺗﻌﺼﺐ ﻭ ﺩﺭﻭﻍ ﻭ ﺭﺷﻮﻩ ﻏﺮﻕ ﺑﻮﺩﻧﺪ. ﺳﭙﺎﻫﯿﺎﻥ ﻭ ﺭﻭﺣﺎﻧﯿﺎﻥِ ﺍﻭﺍﺧﺮ ﺩﻭﺭﻩٔ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺭﺍ ﭘﺮﻭﺍﯼِ ﻣﻤﻠﮑﺖ‌ﺩﺍﺭﯼ ﻧﺒﻮﺩ ﻭ ﺟﺰ ﺳﻮﺩﺟﻮﯾﯽ ﻭ ﮐﺎﻣﺮﺍﻧﯽ ﺧﻮﯾﺶ، ﺍﻧﺪﯾﺸﻪ‌ﺍﯼ ﺩﯾﮕﺮ ﻧﺪﺍﺷﺘﻨﺪ. ﭘﯿﺸﻪ‌ﻭﺭﺍﻥ ﻭ ﮐﺸﺎﻭﺭﺯﺍﻥ ﻧﯿﺰ، ﮐﻪ ﺑﺎﺭِ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﻣﺨﺎﺭﺝ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺩﻭﺵ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﺩﺭ ﺣﻔﻆِ ﺍﻭﺿﺎﻉ ﺳﻮﺩﯼ ﮔﻤﺎﻥ ﻧﻤﯽ‌ﺑﺮﺩﻧﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﯾﻦ ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺑﺮ ﻟﺐ ﺑﺤﺮ ﻓﻨﺎ ﺭﺳﯿﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﯾﮏ ﺿﺮﺑﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﮐﺎﻡ ﻃﻮﻓﺎﻥ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﺑﯿﻔﮑﻨﺪ. [۵۸] * ﺳﻮﺍﺗﭙﻠﮏ ﺳﻮﮐﮏ ﺑﺎ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻓﺘﺢ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﻓﺘﺢ ﺩﺷﻮﺍﺭ ﻭ ﻃﻮﻻ‌ﻧﯽ ﻣﺎﻭﺭﺍﺍﻟﻨﻬﺮ ، ﺩﻟﯿﻞ ﺳﺮﯾﻌﺘﺮ ﺑﻮﺩﻥ ﻓﺘﺢ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺗﻔﺎﻭﺕ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﯿﺪﺍﻧﺪ: ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰﯼ ﻭﺍﺣﺪ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺷﺖ.[۵۹] * ﺩﺭ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻧﻔﻮﺫ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺑﻪ ﺩﺭﻭﻥ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺗﻮﺭﺝ ﺩﺭﯾﺎﯾﯽ ﻣﯽ‌ﻧﻮﯾﺴﺪ ﮐﻪ ﺍﺻﻼ‌ﺣﺎﺕ ﻗﺒﺎﺩ ﯾﮑﻢ  ﻭ ﺧﺴﺮﻭ ﯾﮑﻢ  ﻟﺸﮑﺮ ﺭﺍ ﺑﻪ ﭼﻬﺎﺭ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﻫﺮ ﮐﺪﺍﻡ ﺭﺍ ﺩﺭ ﯾﮏ ﻣﺮﺯ ﺍﺯ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﯽ‌ﺩﺍﺩ. ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﺷﮑﺴﺖ ﻫﺮﮐﺪﺍﻡ ﺍﺯ ﻟﺸﮑﺮﻫﺎ ﻣﺮﮐﺰ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺑﺪﻭﻥ ﺩﻓﺎﻉ ﻣﯽ‌ﮔﺬﺍﺷﺖ.[۶۰] * ﺍﺯ ﻃﺮﻑ ﺩﯾﮕﺮ ﻋﺒﺎﺱ ﻣﯿﻼ‌ﻧﯽ  ﺗﺼﻮﯾﺮﯼ ﭘﻮﯾﺎ ﺍﺯ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻭﺭﻭﺩ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﻣﯽ‌ﺩﻫﺪ ﮐﻪ ﻭﯾﮋﮔﯽ ﺍﺻﻠﯽ ﺁﻧﻬﺎ ﭘﺬﯾﺮﺍ ﺑﻮﺩﻥ ﻓﺮﻫﻨﮓ‌ﻫﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮ ﻭ ﺍﺧﺬ ﻭ ﺑﻮﻣﯽ ﺳﺎﺯﯼ ﻫﺮ ﺁﻧﭽﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻓﺮﻫﻨﮓ‌ﻫﺎ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻮﺩﻩ‌ﺍﺳﺖ. ﻣﯿﻼ‌ﻧﯽ ﺷﮑﺴﺖ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ‌ﻫﺎﯼ ﻃﻮﻻ‌ﻧﯽ ﺧﻮﻧﯿﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽ‌ﺩﻫﺪ ﻭ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍﺗﻤﺎﻡ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﻧﻈﺎﻣﯽ، ﺍﯾﺮﺍﻧﯿﺎﻥ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺭﻭ ﺁﻭﺭﺩﻧﺪ.[۶۱] * ﺩﻻ‌ﯾﻞ ﺣﻤﻠﻪ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﺑﺎﻻ‌ ﭘﻮﺷﺶ ﺩﺍﺩﻩ ﺷﺪﻩ‌ﺍﺳﺖ. ﺩﻻ‌ﯾﻞ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﻧﯿﺰ ﻋﺰﻡ ﻭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﯾﺎﻓﺘﮕﯽ، ﺍﺛﺮ ﻣﺬﻫﺐ ﺑﺮ ﺭﻭﺣﯿﻪ ﺁﻧﻬﺎ، ﺗﻮﺍﻧﺎﯾﯽ ﺍﺳﺘﺨﺪﺍﻡ ﻭ ﻫﻤﮑﺎﺭﯼ ﺑﺎ ﻧﯿﺮﻭﻫﺎﯼ ﺟﺪﯾﺪ ﺩﺭ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﻭ ﺗﺤﺮﮎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺫﮐﺮ ﺷﺪﻩ‌ﺍﺳﺖ.[۱۲] * ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﺴﯿﻦ ﺯﺭﯾﻦ‌ﮐﻮﺏ ﺑﺠﺰ ﺫﮐﺮ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﻭ ﻓﻘﺮ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﻭ ﻧﯿﺮﻭﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻬﺎﺟﻤﺎﻥ ﻣﯽ‌ﺩﺍﺩﻩ ﻣﯽ‌ﻧﻮﯾﺴﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺍﯼ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﻥ ﺩﺭ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺟﻨﮓ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺎﺍﺭﺯﺵ ﺑﻮﺩﻩ، ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺮﺑﺎﺯﺍﻥ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺩﺭ ﺭﺍﻩ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺍﺳﻼ‌ﻡ ﻣﯽ‌ﺩﯾﺪﻧﺪ ﻭ ﺑﻬﺸﺖ ﺭﺍ ﺗﻀﻤﯿﻦ ﺷﺪﻩ.[۵] * ﺩﻭﮐﺮ ﻭ ﺳﭙﯿﻠﻮﮔﻞ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺩﯾﮕﺮ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺍﻋﺮﺍﺏ ﺭﺍ ﺍﺗﺤﺎﺩ ﺁﻧﻬﺎ ﺗﺤﺖ ﺣﮑﻤﺮﺍﻧﯽ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎﻥ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﯽ‌ﺩﺍﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺍﻧﺮﮊﯼ‌ﺍﯼ ﮐﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻢ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﯽ‌ﮐﺮﺩﻧﺪ ﺭﺍ ﺑﺼﻮﺭﺕ ﺟﻬﺖ ﺩﺍﺭ ﻋﻠﯿﻪ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺭﻭﻡ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﮐﻨﻨﺪ.
نظرات (0)
نام :
ایمیل : [پنهان میماند]
وب/وبلاگ :
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)